Bommen op Hees: Kadastrale kaart uit 1912

Afb. 4. Detail uit een kadastrale kaart van 1912.


Afbeelding 4 is een schets van de omgeving van de plaats, waar op 22 juli 1942 de bom viel. De daar aangegeven Dorpsstraat heet nu Schependomlaan. Die naamsverandering zal wel aangebracht zijn, omdat er ook in Neerbosch een Dorpsstraat is. In de tekening is bij elk huis het huisnummer aangegeven, zoals dat tussen 1910 en 1942 gold in dat deel van de Dorpsstraat. Van de verschillende huizen volgen nu enkele bijzonderheden.

Bommen op Hees: Dorpsstraat 104 vlak voor de sloop

Afb. 5. Dorpsstraat 104 omstreeks 1960; vlak vóór de afbraak.

Nr. 104 vormt, in ouderdom en bouwstijl, een uitzondering tussen de andere huizen. Het werd omstreeks 1845 gebouwd.
De landbouwer H. Hendriks, in 1864 in Hees geboren, was in 1942 eigenaar van het huis en bewoner van het linker gedeelte. Bij de bominslag in 1942 werd hij gewond; hij raakte daarbij een oog kwijt. Zijn jongste zoon H.Th. Hendriks woonde bij hem in. In het rechter gedeelte van het huis, met huisnummer 102, woonde A.J. Jansen met zijn vrouw en zijn dochter.
Het huis werd omstreeks 1960 afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Afbeelding 5 toont het huis vlak vóór de afbraak.


Nr. 108 werd in 1904 gebouwd voor A.E. Stiemens, een gepensioneerd militair uit Ned. Oost Indië. In het boek "Het Schependom van Nijmegen in Woord en Beeld" (1912) vermeldt Dr. J.J. de Blécourt dat het huis Villa Horas heette. Na de familie Stiemens woonden er nog enkele andere gezinnen, die eveneens uit Ned. Oost Indië kwamen of er weer naar toe gingen. In 1925 betrok H.F. van Kessel het huis. Hij was gemeente-arts. Niemand uit het gezin van Kessel werd bij de bominslag gewond. Het huis werd wel beschadigd, maar het werd weer hersteld. Het staat er nu nog, het heeft ook nog steeds hetzelfde huisnummer, en er woont nog steeds een arts in.

Bommen op Hees

Afb. 6. Villa Harriët, Dorpsstraat 114, in 1942 bewoond door mej. F.H. Dingemans.


(Bouwtekening uit 1904) Nr. 114 werd in 1904 gebouwd door de metselaar-aannemer C. Paul uit Apeldoorn, en het kwam te staan op de plaats van het huis, dat in 1832 eigendom was van Hendrik Barten. Eigenaar was J.J.F. Schreuël, een gepensioneerd ambtenaar uit Ned. Oost Indië. Het huis kreeg de naam Villa Harriët. In de jaren vóór en rond 1910 woonde er bij het echtpaar Schreuel-Harting een nicht in, genaamd Harriët Betsy Lawson en geboren in 1889 te Pekalongan (N.O.I.). Onder bekenden heette zij Jetje Lawson. Het huis zal ongetwijfeld naar haar genoemd zijn.
Afbeelding 6 is de bouwtekening. Omstreeks 1932 werd het huis bewoond door de weduwe J.A.S. Dingemans-Goorberg en haar dochter. Deze laatste, Frederika Huberta Dingemans, geboren in 1879 te Gorinchem, woonde in 1942 alleen in het huis en werd bij de bominslag licht gewond. Zij was geen (directe) familie van de dierenarts Dingemans, die toentertijd in Nijmegen gevestigd was.

Bommen op Hees

Afb. 7. Twee gelijke huizen (bouwtekening uit 1908).

  • Villa Marie, Dorpsstraat 118, in 1942 bewoond door H.H. Jansen en zijn zoon H.G. Jansen.
  • Villa Frisia, Dorpsstraat 122, in 1942 bewoond door A. van Loon en zijn vrouw S. van Loon-Meinesz.


Nr. 118 werd in 1908 gebouwd door de aannemer-bouwkundige W.F.W. van der Wagt uit Nijmegen. Eigenaar was S. Verschoor, een gepensioneerd officier. Zijn schoonmoeder, Maria Pols-Welman, woonde bij hem in. Aan haar is wellicht de naam Villa Marie te danken. Ook in 1942 was het huis nog in het bezit van de familie Verschoor.

Vanaf ongeveer 1935 werd het huis bewoond door de familie Jansen-Veeren. Vader en zoon Jansen, die in 1942 in het huis woonden, kwamen om bij de bominslag. Nadere gegevens over hen staan in het artikel over de Slachtoffers. Afbeelding 7 is de bouwtekening van het huis uit 1908, terwijl afbeelding 8 een foto is uit omstreeks 1938.

 

Bommen op Hees

Afb. 8. Villa Marie, Dorpsstraat 118, omstreeks 1938


Nr. 122 werd tegelijk met nr. 118 gebouwd, dus in 1908, door dezelfde aannemer en volgens dezelfde bouwtekening (afbeelding 7). Eigenaar was A. van Loon, hoofdonderwijzer van de openbare school aan de overkant van de straat. Pas in 1926, na zijn pensionering, betrok van Loon zelf het huis. Hij en zijn vrouw werden geboren in Friesland. Dat zal de reden zijn waarom hij het huis Villa Frisia noemde. Van Loon kwam in 1942 om bij de bominslag. Zijn vrouw werd gewond, maar overleefde het ongeval. Meer gegevens over de familie van Loon zijn te vinden in het artikel over de Slachtoffers.

Bommen op Hees

Afb. 9. Dorpsstraat 126, in 1942 bewoond door R.J. van der Tuuk en zijn vrouw.


(Bouwtekening uit 1907) Nr. 126 werd in 1907 gebouwd door de timmerman P. Lantermans te Hees voor eigen gebruik. In de kelder werd dan ook een ruimte ingericht voor de opslag van hout. Voor zover wij konden nagaan, had het huis geen naam. Afbeelding 9 is de bouwtekening. In 1935 werd het huis door de timmerman J.W. Coenen voor 950 gulden verbouwd en hersteld. Eigenaar was toen R.J. van der Tuuk, een gepensioneerde uit Ned. Oost Indië. Hij en zijn vrouw woonden er ook in 1942, maar zij waren toevallig niet thuis op het moment van de bominslag. De zusjes Leenders, die wel in het huis waren, werden bij de bominslag gewond. Zij komen in de volgende hoofdstukken nog meerdere keren ter sprake.

Bommen op Hees

Afb. 10. Dorpsstraat 132 (rechts) en 136 (middeningang en links), in 1942 bewoond door de gezinnen Havekes en Eijkhout. (Verbouwingstekening uit 1925)


Nr. 132 werd tussen 1920 en 1940 bewoond door F.J. Vermeulen, die eigenaar was van het hele pand op de hoek van Dorpsstraat en Korte Bredestraat. Zie afbeelding 2 uit het vorige hoofdstuk. Al eerder merkten wij op dat het pand kort vóór 1795 gebouwd werd. De Blécourt noemt het in 1912 "eene ouderwetsche heerenbehuizinge, waarin sedert 25 jaren menigmaal eene verwisseling van bewoners heeft plaats gehad".
In 1942 werd het huis bewoond door G.C.H. Havekes (architect) en zijn gezin. In afbeelding 1 is het huis te zien helemaal links op de foto. Het stond dus pal naast de puinhopen. Toch werd van de familie Havekes niemand bij de bominslag gewond. Nr. 136 was tot 1925 alleen woonhuis. In dat jaar betrok L.H. Eijkhout het huis en werd de woonkamer, die helemaal op de hoek lag, omgebouwd tot sigarenwinkel. Afbeelding 10 geeft de verbouwingstekening. De ingang van het woongedeelte, met de naam Zonnehoek, lag aan de Dorpsstraat, maar de winkeldeur bevond zich aan de Korte Bredestraat. Zo was ook in 1942 de situatie.

We vermelden ook nog enkele gegevens over de huizen en gebouwen aan de zuidkant van de Dorpsstraat.

Nr. 77 heette Villa Edith. In 1942 woonden er de gezusters Helena Maria en Wilhelmina Maria Haakman, respectievelijk geboren in 1862 en 1870.

Nr. 79 werd tot 1926 bewoond door A. van Loon, als hoofd van de ernaast liggende openbare school. Omstreeks 1933 werd de school een landbouwschool. J.A. van Haaren werd daarvan het hoofd. Hij betrok met zijn gezin het daarbij behorende huis en woonde daar ook in 1942.

Nr. 81 is het zojuist genoemde schoolgebouw. Het werd in 1892 gebouwd, tegelijk met de onderwijzerswoning van nr. 79. Tot 1931 deed het dienst als Openbare Lagere School no. 5. In dat jaar werd de school opgeheven, omdat er nog maar 23 leerlingen waren overgebleven. In 1932/1933 vestigde de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond (N.C.B. te Tilburg) er een R.K. Lagere Landbouwschool. Nr. 83 werd gebouwd in 1909 als kosterswoning. Vanaf het begin tot aan 1942 woonde er de koster J.J.H. de Hartog en zijn gezin.

Nr. 85 is de Nederlands Hervormde kerk, vroeger onder de katholieke bevolking van Hees bekend als "de Protestantse kerk", tegenwoordig vaak aangeduid met de naam Petruskerk.

De huizen met de nummers 114 tot en met 136, aan de noordkant van de Dorpsstraat, werden kort na de bominslag afgebroken en in de jaren 1950-1953 vervangen door nieuwbouw. Het lijkt dat de indeling van de percelen hetzelfde is gebleven, al zijn de tuinen nu minder diep dan vroeger. De huisnummers zijn wel veranderd; ze vertonen nu geen gaten meer. Het verband tussen de huisnummers in 1942 en 1988 is te zien in de volgende tabel.

huisnummer in 1942 102-104 108 114 118 122 126 132 136
huisnummer in 1988 102 108 110-112 114 116 118 120 122