Vóór ongeveer 1800 kon een wettig huwelijk gesloten worden voor de dominee of voor de burgerlijke overheid. De huwelijkssluiting voor de dominee was het meest gebruikelijk. Eerst had de ondertrouw plaats: de namen van bruidegom, bruid en getuigen werden genoteerd. Daarna volgden de drie afkondigingen. En korte tijd later werd het huwelijk nog officieel gesloten. Voor de katholieken was zo'n huwelijkssluiting niet voldoende. Zij trouwden daarna ook nog voor de pastoor.

Eind 1795 of begin 1796 kwam er verandering in deze gang van zaken. De ondertrouw werd voortaan op het stadhuis ingeschreven door zogenaamde huwelijkscommissarissen en niet meer in de kerk door een dominee. De drie afkondigingen bleven. De officiële sluiting ("solemnisatie") kon, naar keuze, plaats hebben voor de huwelijkscommissarissen, voor de dominee, voor de pastoor, voor de rabijn.

Zo'n kerkelijke huwelijkssluiting was gebruikelijk. Solemnisatie voor de huwelijks-commissarissen gebeurde maar heel weinig. De kerkelijke bedienaars moesten het sluiten van het huwelijk terugmelden naar de huwelijkscommissarissen.

In 1811 werd de Burgerlijke Stand ingevoerd. Ondertrouw en trouw (huwelijkssluiting) hadden uitsluitend plaats voor de burgerlijke overheid. Een eventueel daarop volgende kerkelijke dienst maakte geen deel meer uit van het wettige huwelijk.

Vóór 1796 was het mogelijk dat ondertrouw en trouw plaats hadden in verschillende kerken, dus ook in verschillende steden of dorpen. Met schriftelijke “attesten” werd een en ander geregeld. Vanaf 1811 hadden ondertrouw en trouw plaats in dezelfde burgerlijke gemeente.

We vroegen ons af, hoe vóór 1811 huwelijkssluitingen verliepen in de voormalige dorpen Hees, Neerbosch en Hatert. Die dorpen vormden het Schependom van Nijmegen. Vanaf ongeveer 1600 waren de kerken van Hees en Neerbosch in protestantse handen. Daar was dus ook een dominee aan verbonden. De kapel van Hatert laten we hier buiten beschouwing. Maar de bewoners van het Schependom waren overwegend katholiek. Waar trouwden deze inwoners? Voor de dominee van Hees-Neerbosch of misschien voor de dominee van de Sint Steven in Nijmegen?

Om die vragen te kunnen beantwoorden raadpleegden we enkele trouwboeken, die aanwezig zijn op het Regionaal Archief Nijmegen. In aanmerking komen:

hervormd trouwboek 1772 - 1811 inventarisnummer RBS 1270
katholiek trouwboek 1748 - 1796 inventarisnummer RBS 1273
katholiek trouwboek 1796 - 1846 inventarisnummer RBS 1275a


Het hervormde trouwboek betreft de "protestantse" kerken in Hees en Neerbosch. De katholieke boeken betreffen de "parochie Neerbosch", waartoe de dorpen Hees, Neerbosch en Hatert behoorden. De kerk ligt in Neerbosch aan de Dennenstraat. Voor een vergelijking komt alleen de periode 1772 - 1811 in aanmerking.