De laatste jaren kom ik nogal eens de woorden "kerkdorp Hees" tegen. Ook in de "Stenen Bank" van december 2001 las ik dat weer. Het klinkt goed: kerkdorp Hees. En toch zit er voor mij iets vreemds aan.

De Hese kerk (Petruskerk) en het witte kerkje in Neerbosch zijn oud en waren oorspronkelijk katholieke kerken. Tegen 1600, toen de Reformatie de overhand kreeg in het Nijmeegse stadsbestuur, gingen de twee kerken in protestantse handen over. En dat bleef zo; wat de Petruskerk betreft tot op de dag van vandaag.
Het bijzondere was evenwel dat de bevolking van Hatert, Hees en Neerbosch niet overging tot de Reformatie. De overgrote meerderheid bleef katholiek. In 1673 kregen deze dorpen weer een eigen parochie met pastoor. De huidige kerk aan de Dennenstraat is daar de voortzetting van.

Petruskerk in Hees bij Nijmegen

Petruskerk in Hees, 1912
Bron: Het Schependom van Nijmegen in woord en beeld.
Uitgave Vereeniging "Dorpsbelang"

Het aantal protestanten in het Schependom was gering. De aantallen protestanten en katholieken kan men redelijk goed vergelijken door te kijken naar de aantallen dopen en huwelijken. Van de periode 1700 tot 1800 heb ik de aantallen dopen bij de hand. Die wil ik dus eens nader bezien. We merken daarbij op dat zowel de protestantse gemeente als de katholieke parochie de dorpen Hatert, Hees, Neerbosch en (een beetje) Weurt bestreken.
Ze zijn in dit opzicht dus goed vergelijkbaar.

De protestantse gemeente had tussen 1700 en 1800 gemiddeld twee dopen per jaar. Dit aantal veranderde in die 100 jaar niet merkbaar. De katholieke parochie had in die zelfde periode gemiddeld 50 dopen per jaar. Dat aantal nam in die 100 jaar toe van 40 tot 55 per jaar.

Het is natuurlijk natte-vinger-werk; maar zetten we deze getallen om in bevolkings-percentages, dan kunnen we zeggen dat de bevolking van het Schependom voor ongeveer 5 procent uit protestanten en voor 95 procent uit katholieken bestond.
Volgens een opgave uit 1809 waren er in het Schependom 122 protestanten en 1658 katholieken. In percentages: 7 en 93 procent.
Die twee onafhankelijke berekeningen stemmen dus aardig overeen.

Over de periode van 1800 tot 1900 heb ik geen cijfers bij de hand. Maar het is bekend dat pas na 1900 Hees in trek kwam bij gepensioneerde Indië-gangers en anderen. Het percentage protestanten nam daardoor toe. Maar ook rond 1930 vormden de protestanten nog een minderheid.

Als ik zo kijk naar het dorp Hees tussen 1600 en 1900, dan kom ik tot een wat wrange vaststelling: Hees had een kerk zonder dorpelingen, en het had dorpelingen zonder een kerk. Of de term "kerkdorp Hees" toch van toepassing is, laat ik graag ter beoordeling aan anderen over.

28-12-2001 P. Eijkhout